Góc nhìn hôm nay: Giám sát thực thi quyết định hành chính

Báo cáo kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV của Ban Dân nguyện thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cho thấy: Đã có 2.726 kiến nghị cử tri được cơ quan này tiếp nhận, chuyển cơ quan thẩm quyền giải quyết, chỉ còn 122 kiến nghị chưa được giải quyết, trả lời. Các nhóm vụ việc khiếu kiện đông người có dấu hiệu phức tạp về an ninh, trật tự,...

Nhiều vụ việc liên quan đến cán bộ ngại tiếp xúc với người dân, hoặc giải quyết không thấu tình đạt lý, thậm chí né tránh trách nhiệm mặc dù đã gây hậu quả liên quan đến quyền lợi của người dân, từ đó làm ảnh hưởng xấu trong dư luận. Cán bộ chính quyền địa phương ban hành văn bản chưa đúng, giải quyết công việc chưa minh bạch, bỏ qua nhiệm vụ ghi chép biến động đất đai hàng năm trên địa bàn, thậm chí bỏ qua hành vi bán 1 mảnh đất hai lần là một nguyên nhân khiến cho khiếu nại kéo dài tại nhiều địa phương. 

MÒN MỎI VÀI CHỤC NĂM CHỜ SỔ ĐỎ CHÍNH CHỦ

Thay vì nghỉ ngơi, đôi chân bị tai nạn giao thông của cụ bà ngoài 70 tuổi này, vẫn khó nhọc lên bộ phận tiếp dân của Ủy ban nhân dân quận.

Bà đã nhiều lần gửi đơn kêu cứu, vì đất vườn đang sử dụng gần 20 năm, lại cấp sổ đỏ cho người khác từ lúc nào. Đây là sự việc hi hữu tại phường Liên Mạc, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội. Quyền sử dụng mảnh đất của bà Ngân, nhưng người đứng tên sổ đỏ lại là anh Doanh.

Bà Ngân mua mảnh đất hơn 500 mét vuông này từ năm 2001 của bà Đức. Hợp đồng mua bán có xác nhận của UBND xã Liên Mạc, huyện Từ Liêm cũ (nay là phường Liên Mạc, quận Bắc Từ Liêm), Hà Nội. Tuy nhiên, 10 năm sau chính UBND xã Liên Mạc một lần nữa xác nhận cho bà Đức bán mảnh đất này cho anh Doanh cũng là người địa phương, trong khi bà Ngân không hay biết gì. Anh Doanh đã mang những giấy tờ này lên UBND huyện Từ Liêm cũ để làm thủ tục và được cấp sổ đỏ.  

Cán bộ địa chính phường Liên Mạc tuy có nhiệm vụ theo dõi biến động và quản lý đất đai hàng năm trên địa bàn, nhưng lại không hề biết bà Ngân đã mua và đang sử dụng mảnh đất này cả chục năm. Lý do đưa ra không thuyết phục: UBND phương Liên Mạc không còn lưu giữ giấy tờ xác nhận việc sang nhượng của bà Ngân và bà Đức từ hơn 10 năm trước. 

Ông ĐOÀN QUỐC THỂ, Cán bộ địa chính phường Liên Mạc, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội: “Về trách nhiệm của cán bộ địa chính hiện nay mà tôi đang đảm nhiệm thì thấy được một mảnh đất mà bán cho 2 chủ thì chúng tôi sẽ có ý kiến với Phòng Tài nguyên và Môi trường, UBND quận Bắc Từ Liêm để xem xét đối với trường hợp bà Nguyễn Thị Đức và bà Nguyễn Thị Ngân hiện nay.”

Chỉ vô tình, bà Ngân mới biết sự việc này. Nhiều lần bà lên Ủy ban Phường và Quận để kiến nghị quyền lợi chính đáng của mình, nhưng hết sức khó khăn.

Bà Nguyễn Thị Ngân, Phường Liên Mạc, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội: “Và tôi tiếp tục lên thì họ tỏ vẻ không tiếp và hết sức lạnh lùng. Tôi thấy đi qua cánh cửa đất ruộng khó quá và khép lại. Tôi chỉ mong và hy vọng họ tiếp tôi lấy 1 phút thôi nhưng họ từ chối, đứng dậy hết và tôi phải ra về.”

Kỳ lạ hơn, UBND quận Bắc Từ Liêm đã bỏ qua đơn thư khiếu nại của bà Ngân, mà cấp sổ đỏ cho người mua đất thứ 2 là anh Doanh, dẫn đến sự việc trở lên phức tạp, khó giải quyết. Trả lời đơn thư của bà Ngân, Ủy ban Nhân dân quận Bắc Từ Liêm cho rằng, việc cấp sổ đỏ cho anh Doanh là “đúng quy trình” và đề nghị bà Ngân liên hệ với quan công an hoặc tòa án, nếu thấy quyền lợi của mình bị xâm phạm. Nghĩa là Ủy ban quận vô can trong vụ này. Thế nhưng, việc giám sát của đoàn thể hay người dân với thực tế chính quyền giải quyết đơn thư, là không đơn giản.

Ông LƯU BÌNH NHƯỠNG, Phó Trưởng ban Dân nguyện, Ủy ban Thường vụ Quốc hội: “Giám sát của Mặt trận là vô cùng khó khăn, vì giao cho Mặt trận quyền năng giám sát nhưng không giao cho công cụ giám sát. Không có cơ chế để giám sát, không có điều kiện để giám sát và thiếu các nguồn lực để giám sát. Vậy thì Mặt trận sẽ làm như thế nào? Giao cho nhân dân giám sát thì có nghĩa là nhân dân theo dõi để biết thôi. Chứ còn chúng ta thấy như thế này: Việc giám sát phải có tài liệu, phải có cơ chế, có các tổ chức và phương thức khác nhau. Nhưng tài liệu, hồ sơ, thông tin thì các cơ quan nhà nước nắm giữ, mọi bí mật cũng do cơ quan nhà nước nắm giữ, vậy thì giám sát như thế nào?” 

Cuối cùng, từ việc thiếu trách nhiệm theo dõi biến động và quản lý đất đai tại địa phương, phường Liên Mạc cho đến quận Bắc Từ Liêm đã không giải quyết hậu quả này, dẫn đến khiếu kiện tố cáo kéo dài và đẩy sự việc lên tòa án. Nhưng, cũng hơn 2 năm nay, Tòa án chưa động tĩnh gì, mặc dù sự việc không hề phức tạp.    

Từ câu chuyện thực tế ở Liên Mạc, Bắc Từ Liêm, Hà Nội hay Vĩnh Tường-Vĩnh Phúc cũng như Khu đô thị mới Thủ Thiêm, Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh nổi cộm hàng chục năm qua đều chung một điểm: Chưa giám sát nghiêm túc việc ban hành và thực thi các quyết định hành chính, các văn bản pháp quy tại địa phương, dẫn đến sai sót và khiếu nại tố cáo.  

Báo cáo ngày 7/7/2022 của Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho thấy: Qua thực tiễn thực hiện công tác giám sát văn bản quy phạm pháp luật, tình trạng ban hành còn chậm. Còn Ban Dân nguyện đã đề nghị các Đoàn đại biểu Quốc hội cần tiếp tục đổi mới, linh hoạt hơn về phương thức tiếp xúc, thu thập ý kiến, kiến nghị của nhân dân tại địa phương, để định kỳ hàng tháng tổng hợp và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Cốt yếu là phải nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư và giám sát việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, nhất là các vụ việc phức tạp, nổi cộm, bức xúc, kéo dài ở địa phương. Nếu chỉ tiếp nhận và kính chuyển đơn thuần túy, sẽ khó giải quyết được vấn đề. 

Thực tế của Đoàn giám sát tại một số địa phương vừa qua cho thấy, bên cạnh việc giám sát ban hành và thực thi quyết định hành chính và văn bản pháp quy còn yếu, thì việc tiếp dân chưa hết trách nhiệm-tiếp cho có là thực tế, thời gian tiếp dân để lắng nghe nguyện vọng, giải quyết kiến nghị-đơn thư, cũng rất thấp.   

THỜI GIAN TIẾP DÂN RẤT NHỎ NHOI 

Giai đoạn 2016 -2021, số ngày tiếp công dân định kỳ của người đứng đầu cơ quan hành chính các cấp tại 3 tỉnh Khánh Hoà, Đắk Nông, Lào Cai và trên đều thấp hơn nhiều so với quy định của Luật. Tại tỉnh Khánh Hòa, tỷ lệ tiếp công dân định kỳ của Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạt 36,7%, Chủ tịch UBND huyện thấp hơn với 12,7%, còn Chủ tịch UBND xã rất thấp, chỉ có 2,14%.  

Ông NGUYỄN TẤN TUÂN, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa: “Tố cáo là chúng tôi làm rất nghiêm. Chỉ có điều là bây giờ cái thanh tra công vụ mà Chủ tịch tiếp công dân như các đồng chí đánh giá thì đúng là chúng tôi còn thiếu sót. Tôi nghĩ là mình làm gương, nhưng mà anh em ở dưới cũng việc nhiều quá, do đó là cũng không xếp được.” 

Tại Đắk Nông, tỷ lệ tiếp của Chủ tịch UBND xã chỉ là 1,37%, Chủ tịch UBND tỉnh đạt 68%. 

Ông HỒ VĂN MƯỜI, Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Nông: “Chúng ta phải nhận thức rất rõ ràng là không có ai rảnh mà đi khiếu kiện đâu. Chúng ta đặt chúng ta vào điều kiện hoàn cảnh, tôi hay nói với anh em, chúng ta đặt điều kiện chúng ta vào hoàn cảnh của người dân thì chúng ta mới hiểu người dân được mới nói được. Tôi tiếp xúc, tháng nào Chủ tịch cũng tiếp xúc và quan điểm là phải khắc phục được vấn đề này thì mới làm được cái mới, chứ bây giờ chúng ta lẩn quẩn đi giải quyết tranh chấp, khiếu kiện liên tục thì không thể nào giải tỏa, đền bù, không thể tỏa đền bù được thì không thể có những dự án mới.”

Tại Lào Cai, Chủ tịch UBND tỉnh cũng không tiếp dân đủ thời gian theo quy định, chỉ với 42/60 ngày. 

Ông ĐẶNG XUÂN PHONG, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai: “Quy định người đứng đầu cấp ủy và chính quyền định kỳ tiếp công dân, ủy quyền cho cấp phó là sai. Đồng chí Chủ tịch, nhất là những mảng chuyên ngành ví dụ như đất đai, đồng chí Chủ tịch tiếp chưa hẳn đã bằng đồng chí Phó Chủ tịch phụ trách lĩnh vực đất đai tiếp am hiểu rõ ràng, giải thích trình tự, quan trọng nhất là hiệu quả.” 

Để tránh phát sinh các điểm nóng khiếu kiện, phức tạp, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương - Trưởng đoàn Giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về chuyên đề này- đề nghị tăng cường thanh tra, kiểm tra công vụ, nhất là những lĩnh vực phát sinh nhiều khiếu nại, tố cáo phức tạp như đất đai, môi trường...Tăng cường đối thoại giữa người đứng đầu chính quyền với người dân ở những vụ việc phức tạp, để kịp thời nắm rõ tình hình, chỉ đạo xử lý dứt điểm, không tạo thành điểm nóng.

Phó Chủ tịch Quốc hội TRẦN QUANG PHƯƠNG, Trưởng Đoàn giám sát: “Các đồng chí đứng đầu các cấp của cơ quan hành chính, tư pháp phát huy trách nhiệm của mình trong việc thực hiện tiếp công dân theo đúng quy định của Luật Tiếp công dân và các luật liên quan; phân định rõ cái nào mình tiếp theo Luật tiếp công dân, cái nào theo Luật Tố tụng; trách nhiệm tiếp công dân giải quyết KNTC của người đứng đầu cả về chỉ đạo và trực tiếp tiếp và giải quyết, việc thanh tra kiểm sát công vụ, đặc biệt trong những lĩnh vực phức tạp như đất đai-bất động sản, quản lý tài sản, Luật đầu tư, xây dựng.” 

Tiếp công dân không hết trách nhiệm, là nguyên nhân dẫn đến khiếu nại tố cáo vượt cấp, kéo dài. Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cấp ủy, chính quyền địa phương tiếp tục quan tâm, chỉ đạo để xử lý dứt điểm vụ việc, tránh phát sinh các điểm nóng khiếu kiện, phức tạp. 

Từ thực tế, chuyện khiếu nại, tố cáo ở các địa phương có quan hệ mật thiết với việc giám sát hay chưa giám sát khâu ban hành và thực thi những Quyết định hành chính, Văn bản quy phạm pháp luật của Đoàn Đại biểu Quốc hội, các Đại biểu Quốc hội và Hội đồng Nhân dân.

Như chúng ta đều biết, việc thực thi pháp luật là phải thống nhất trên phạm vi toàn quốc, chính sách-quyết định ban hành phải làm sao đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Mọi cơ quan, mọi địa phương khi ban hành hướng dẫn thực thi văn bản pháp luật của cấp trên, hay ban hành văn bản của địa phương, đều phải đảm bảo tuân thủ đúng tinh thần, đúng quy định và đảm bảo được lợi ích của người dân. Ở đây, nếu các cơ quan dân cử, các Đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, các đoàn đại biểu Quốc hội mà tăng cường công tác giám sát việc ban hành thực thi văn bản pháp luật, quyết định hành chính tại các địa phương, sẽ góp phần to lớn để giảm bớt tình hình khiếu nại, tố cáo phức tạp và kéo dài, hạn chế những điểm nóng không đáng có.  

Chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn nhanh với Đại biểu HOÀNG ANH CÔNG, Phó Trưởng Ban Dân nguyện của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, về giám sát việc ban hành và thực thi những văn bản pháp quy, quyết định hành chính tại địa phương hiện nay.

CHƯA GIÁM SÁT NHIỀU VIỆC THỰC THI QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH    

Ông HOÀNG ANH CÔNG, Phó Trưởng Ban Dân nguyện, Ủy ban Thường vụ Quốc hội: “Đây là một cái nhiệm vụ rất quan trọng của đại biểu Quốc hội, của Đoàn đại biểu Quốc hội, của các cơ quan Quốc hội trong việc là tăng cường hơn nữa công tác giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong phạm vi toàn quốc.” 

Trong thời gian vừa qua, công tác giám sát việc ban hành văn bản tại các địa phương có thể nói cũng chưa đáp ứng được yêu cầu, còn coi nhẹ, chủ yếu là giám sát theo các chuyên đề về các lĩnh vực kinh tế - xã hội mà chưa quan tâm nhiều đến việc giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã thảo luận về nội dung này và sẽ tăng cường giao cho Hội đồng dân tộc, các Ủy ban, các cơ quan Quốc hội, các đoàn đại biểu Quốc hội phải tăng cường hơn nữa công tác giám sát việc ban hành văn bản pháp luật. Tôi hy vọng trong thời gian tới thì công tác này sẽ được cải thiện rất nhiều và qua đó thì việc giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng sẽ được chấn chỉnh. Tình hình khiếu nại của người dân cũng sẽ giảm đi nếu chúng ta làm tốt, được đồng bộ được các giải pháp đó". 

Từ việc giám sát thực hiện quy định về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thời gian từ 1/7/2016 đến 1/7/2021, cho thấy những hạn chế về giải quyết khiếu nại tố cáo và tiếp công dân. Đó là ngại tiếp thu, xử lý những tồn đọng phức tạp, kéo dài. Đơn thư công dân từ cơ sở chuyển lên các cấp, sau đó lại được chuyển về đúng nơi đang bị công dân khiến nại tố cáo, để giải quyết. Cuối cùng, quả bóng quyết định lại không có chân sút, tất yếu kéo dài và vượt cấp, làm giảm sút lòng tin. Cùng với đó, thời gian dành cho công tác tiếp dân định kỳ của những người đứng đầu chính quyền địa phương các cấp, như Chủ tịch UBND xã, UBND huyện hay UBND tỉnh - thành phố rất ít, khiến cho tồn đọng vụ việc. Còn người dân phải đi lại nhiều lần kiến nghị nhưng chưa được tiếp xúc, nhận đơn, thì nói gì đến giải quyết vụ việc và quyền lợi liên quan.

Bởi vậy, theo kế hoạch, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm thường xuyên theo dõi, đôn đốc các cơ quan trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực Hội đồng Dân tộc, Ủy ban phụ trách. Đây là hoạt động không phụ thuộc vào việc các cơ quan thi hành phải báo cáo, mà là hoạt động mang tính chủ động của các cơ quan của Quốc hội thông qua việc theo dõi, xem xét các văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành trên Công báo hoặc do các cơ quan gửi đến. 

Giám sát thực thi văn bản pháp luật, quyết định hành chính, là nội dung mới. Nhưng, mới không có nghĩa là “phải nghiên cứu kỹ và dài” rồi mới thực hiện. Cuộc sống với diễn biến hàng ngày, không thể chờ đợi lâu được. 

Thực hiện : Ngọc Dũng