Cuốn sách tôi chọn: Tranh dân gian đồ thế Việt Nam - cuốn sách chứa đầy giá trị lịch sử và văn hóa

Chuyên mục "Cuốn sách tôi chọn" đã giới thiệu đến độc giả được 4 trong 5 cuốn sách về dòng tranh dân gian của nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Thu Hòa. Chắc hẳn quí vị và các bạn độc giả đã hiểu hơn về các dòng tranh dân gian của Việt Nam.

Trong mỗi cuốn sách, nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Thu Hòa không chỉ giới thiệu về kỹ thuật sản xuất tranh, về các nghệ nhân mà còn cho thấy chiều sâu văn hóa, tính ngưỡng đặc trưng của từng dòng tranh. Và hôm nay, tác giả Nguyễn Thị Thu Hòa sẽ giới thiệu cuốn sách “Tranh dân gian đồ thế Việt Nam”, cuốn sách do Nhà xuất bản Thế giới cùng Bảo tàng Gốm sứ Hà Nội xuất bản và phát hành. Những kiến thức về văn hóa và tín ngưỡng của các vùng miền sẽ được bà chia sẻ thông qua dòng tranh đặc biệt này.

Bà NGUYỄN THỊ THU HÒA, Giám đốc Bảo tàng Gốm sứ Hà nội: "Trong số các dòng tranh dân gian của Việt Nam, theo những nghiên cứu điền dã của tôi và những tư liệu lịch sử còn để lại thì  dòng tranh dân gian đồ thế là tranh có tuổi đời có lẽ là sớm nhất trong số các dòng tranh dân gian khác. Khi con người có nhu cầu ăn mặc, ở thì người ta có một thêm nhu cầu về tâm linh nữa. Tôi nghĩ rằng, sau khi người ta đầy đủ về nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh, ăn, ở thì người ta mới nghĩ đến nhu cầu về trang trí. 

Chính vì thế, trong quá trình tôi nghiên cứu, tôi nhận thấy tranh dân gian đồ thế mặc dù là có một chỗ đứng khiêm nhường trong lòng các nhà nghiên cứu nhưng lại có một sức lan tỏa mạnh mẽ từ Bắc vào Nam và gần như mọi dân tộc đều có tranh dân gian đồ thế.

Trong cuốn sách “Tranh dân gian đồ thế Việt Nam” này, tôi muốn cung cấp cho độc giả những kiến thức về tín ngưỡng của các vùng miền, tương ứng các tín ngưỡng đó là các nghi lễ và trong các nghi lễ đó có những tranh dân gian đồ thế. Tranh dân gian đồ thế thực ra là dòng tranh dân gian thờ cúng, có nghĩa là vừa thờ vừa cúng xong thì người ta sẽ hoá đi. Hoá thì sẽ có 2 cách hoá, 1 là người ta dùng lửa để hoá, 2 là thả xuống nước. Và 3 nữa là họ sẽ để cho tranh tự hủy theo thời gian.

Xuất phát từ việc tiết kiệm nhưng vẫn đủ lễ vật để thể hiện tấm lòng thành của mình đối với thần linh cũng như đối với tổ tiên thì người ta sẽ sử dụng tranh dân gian đồ thế. Tranh dân gian đồ thế có từ cách đây trước Công nguyên 500 năm với những hiện vật ở Việt Nam. Ví dụ: Với miền Bắc thì là trống đồng minh khí, đối với miền Nam là bếp cà nà, cũng ở dạng kích cỡ rất bé không dùng để đun nấu được nhưng để làm đồ tùy táng cho người đã mất.

Tôi nghĩ rằng, tranh dân gian đồ thế hiện nay đang đứng trước một sự cạnh tranh rất lớn từ những tranh in công nghiệp. Bản thân những người đang in thủ công nhiều khi đứng trước sự đặt hàng quá lớn, bản thân người ta cũng đi đặt lại những tranh in công nghiệp thì tôi nghĩ rằng nếu như ở góc độ tâm linh thì những tranh in từ mộc bản sẽ có những giá trị riêng, có sinh khí của những con người làm nên bức tranh đấy. 

Tôi nghĩ, để duy trì được một dòng tranh cũng như đáp ứng về mặt tâm linh về sự thành kính của mình với thánh thần, đối với người âm, tôi nghĩ rằng là các bạn hãy cố gắng mua được những bức tranh in từ mộc bản, được làm từ thủ công và hạn chế tối đa việc sử dụng những tranh in công nghiệp. Làm thế nào để duy trì gìn giữ được nghề in tranh đồ thế càng lâu càng tốt." 

Thực hiện : Việt Hoà Văn Thắng