Câu chuyện hôm nay: Ngăn “đốm lửa” khiếu kiện loang thành điểm nóng

Từ tháng 3 đến tháng 6/2022, UBND huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông đã tổ chức nhiều đợt cưỡng chế đối với 133 hộ dân đã lấn chiếm, xây dựng trái phép trên đất rừng, với tổng diện tích hơn 35 ha. Từ lâu, nhiều công trình có giá trị đã được người dân xây dựng để sinh sống. Khi có quyết định thu hồi, cưỡng chế, nhiều người dân đã rất bức xúc.

Ông NGUYỄN VĂN CHIẾN,  Xã Quảng Sơn, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông: "Lúc chúng tôi làm nhà, xã lại không có ý kiến gì. Dân chúng tôi cũng có cái sai nhưng mà chính quyền cũng phải có cái sai. Chính quyền phải có trách nhiệm. Sai ở đâu, cấp nào thì cấp đó phải sửa. Nếu không sửa được thì chúng tôi phải lên tỉnh, lên huyện rồi".

Những vướng mắc không được giải quyết thỏa đáng ở xã, hàng chục hộ dân lại tiếp tục kiến nghị lên huyện và tỉnh. Ngay tại Trụ sở Ban tiếp công dân tỉnh, UBND tỉnh Đắk Nông đã phải tổ chức tiếp công dân; giải thích rõ việc cưỡng chế giải tỏa dọc Quốc lộ 28 là theo đúng quy định và trình tự pháp luật. Sai phạm lấn, chiếm đất rừng kiên quyết bị xử lý. Cùng với đó, chính quyền địa phương cũng thực hiện các chính sách an sinh xã hội.

Ông LÊ TRỌNG YÊN, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Nông: “Phải giải thích cho dân là dân đã vi phạm pháp luật thì phải chấp hành theo quy định pháp luật và tất cả các đối tượng vi phạm pháp luật, kể cả cán bộ, công chức, cả Đảng viên và cả người dân vi phạm như nhau thì đều xử lý như nhau”.

Sau khi được giải thích rõ, ông Chiến cùng gia đình đã tự tháo gỡ công trình vi phạm và tìm nơi ở mới. Tuy nhiên, do thiếu hiểu biết về pháp luật, nhiều hộ dân khác đã bỏ nhiều tài sản ra mua đất lâm nghiệp nên rơi vào hoàn cảnh khó khăn.

Ông NGUYỄN VĂN CHIẾN, Xã Quảng Sơn, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông:Trong việc đối thoại ở tỉnh tôi cũng rất tin tưởng Phó chủ tịch tỉnh và phó chủ tịch huyện đã hứa với người dân chúng tôi là cho dân chúng tôi an cư”.

Ông NGUYỄN ĐỨC TOÀN, Xã Quảng Sơn, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông:Chúng tôi biết sai rồi nên chúng tôi cũng tháo dỡ từ hôm trước”.

Nếu những vấn đề được xã giải quyết ngay từ ban đầu, đã không có những vi phạm trên đất rừng, huyện cũng không phải tổ chức cưỡng chế, khiến sự việc phức tạp, phải đẩy lên đến tỉnh như vậy. Đây cũng là bài học về trách nhiệm tiếp công dân, trong đó có tiếp công dân định kỳ của người đứng đầu ở cấp cơ sở.

Từ 1/7/2016 đến 1/7/2021, tình hình khiếu nại, tố cáo trên địa bàn tỉnh Đắk Nông diễn biến phức tạp, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai. Nội dung chủ yếu tập trung nhiều vấn đề, trong đó có việc tố cáo các hành vi vi phạm trong quản lý, sử dụng đất đai, quản lý, bảo vệ rừng. Thống kê của tỉnh cho thấy, có hơn 8.900 vụ việc ( trong đó, có 319 lượt đoàn đông người) . Số vụ tố cáo có yếu tố đúng chiếm 47,3%, chứng tỏ có nhiều sai sót của cán bộ trong thực thi nhiệm vụ. 

Một trong những nguyên nhân chủ quan là chính quyền một số nơi chưa làm tốt công tác tiếp công dân. Đáng lưu ý, việc tiếp công dân định kỳ của người đứng đầu ở cơ sở là Chủ tịch UBND xã đạt tỷ lệ rất thấp, chỉ 1,37% theo quy định của Luật Tiếp công dân. 

Ông NGUYỄN VĂN HIỂN, Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội: “Tình trạng này các đồng chí có khắc phục được ngay không, việc tiếp công dân định kỳ của Chủ tịch UBND cấp xã? Trong trường hợp các xã không đáp ứng yêu cầu thì trách nhiệm ra làm sao? Cán bộ tiếp công dân trình độ chuyên luật chỉ có 36%, điều này ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng tiếp công dân của các cơ quan”.

Ông HỒ VĂN MƯỜI, Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Nông:Cá nhân tôi và tỉnh cũng nhận thức được nhiều vấn đề về khiếu nại tố cáo, tiếp công dân, thanh tra. Đây là điều chúng tôi sẽ tiếp thu rất nghiêm túc và sẽ thực hiện tốt hơn. Thứ hai, có thể khẳng định đến nay không có điểm nóng nào trên địa bàn tỉnh. Giải pháp để nâng cao vai trò các cấp, người đứng đầu tiếp công dân thì chúng tôi hứa chắc chắn chúng tôi sẽ làm tốt sau đợt giám sát này”

Khiếu kiện ở xã không giải quyết được, người dân lại tìm lên các cấp cao hơn, nhất là khi các vấn đề liên quan đến đất đai, đất nông lâm trường thường rất phức tạp, lại có liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân.

Bà TRẦN THỊ HOA RY, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội: “Tố cáo thì con số cũng đáng quan ngại, vừa đúng và có đúng có sai là trên 47%, tôi nghĩ tỉnh cũng phải phân tích sâu sắc thêm mức độ vi phạm, cũng như nguyên nhân chủ quan, khách quan của các tập thể, cá nhân”.

Ông LƯU VĂN TRUNG, Chủ tịch HĐND tỉnh Đắk Nông: “Qua theo dõi hầu hết các vụ KNTC kéo dài, trước hết nguyên nhân chủ quan đó là công tác quản lý đất đai và giải quyết KNTC bước đầu có vấn đề, có sai sót”.

Công tác tiếp công dân, giải quyết tố cáo không tốt ở cấp cơ sở, sẽ dẫn đến việc khiếu kiện vượt cấp, kéo dài, khó giải quyết hơn. Tại tỉnh Khánh Hòa, trong giai đoạn 2016-2021, số ngày tiếp dân định kỳ của người đứng đầu cơ quan hành chính thấp hơn nhiều so với quy định (của Chủ tịch UBND tỉnh đạt 36,7%, nghĩa là trung bình khoảng 3 tháng, mới tiếp công dân định kỳ 1 lần). Tỷ lệ của Chủ tịch UBND huyện còn chưa đạt 13%. Đặc biệt, đối với Chủ tịch UBND xã, tỷ lệ rất thấp, chỉ bằng 2,14% (nghĩa là gần như không thực hiện theo quy định).

Ông LÂM VĂN ĐOAN, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội:Thực tiễn cho thấy, các vụ việc xảy ra ở cấp cơ sở mà được xem xét ngay tức khắc, giải quyết đúng chính sách pháp luật, có lý có tình thì người dân đồng tình chấp thuận, chấm dứt KNTC lên cấp cao hơn. Với tỷ lệ ở cấp xã chỉ 2,14%, tôi cho rằng cần phải phân tích rất kỹ”.

Ông TRẦN VĂN MINH, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ: “Nếu mà tiếp dân, xử lý đơn thư như hiện nay thì chúng ta chỉ làm chức năng «bưu điện» mà chúng tôi đi thanh tra trách nhiệm ở đâu cũng thế, nhận đơn xong rồi chuyển mà không biết chuyển đi đâu, họ giải quyết thế nào”.

Ông NGUYỄN HẢI NINH, Bí thư Tỉnh ủy Khánh Hòa: “Về cơ bản, chúng tôi rất đồng tình và xin tiếp thu, đồng thời sẽ chỉ đạo UBND tỉnh giải quyết các việc liên quan tới tiếp dân, nhất là cấp địa phương. Với tình trạng này, sẽ rà soát, kiểm tra, đánh giá nghiêm túc".

Trong giai đoạn này, tại tỉnh Khánh Hòa, tổng số có hơn 9.700 vụ việc. Nội dung khiếu nại, tố cáo chủ yếu về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, phát triển du lịch, quy hoạch các khu dân cư, khu đô thị mới. Số vụ việc đông người, phức tạp, kéo dài là 7 vụ việc. Các thành viên đoàn giám sát đề nghị cần  làm rõ việc thanh tra, kiểm tra cũng như xử lý vi phạm.

Ông LƯU BÌNH NHƯỠNG, Phó trưởng Ban Dân nguyện thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội: “Tỷ lệ tố cáo đúng và tố cáo vừa đúng vừa sai chiếm đến 40%, điều này cho thẩy rất đáng lo ngại về chất lượng giải quyết và công tác cán bộ, trong đó có công tác chuyên môn, tham mưu, đặc biệt tôi nhấn mạnh công tác tham mưu và lãnh đạo chỉ đạo điều hành”.

Ông NGUYỄN TẤN TUÂN, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa:Vi phạm trong giải quyết đơn thư KNTC chúng tôi làm rất nghiêm, còn việc thanh tra công vụ Chủ tịch tiếp công dân thì đúng là chúng tôi còn thiếu sót”.

Ông HOÀNG ANH CÔNG, Phó trưởng Ban Dân nguyện thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội: “Tiếp công dân là 1 trong những nhiệm vụ quan trọng của người đứng đầu các cấp chính quyền mà phải được đưa vào đánh giá kết quả công tác hàng năm của đồng chí đó, nếu không đánh giá được điều đó thì công tác tiếp công dân chỉ mang tính hình thức”.

Phó Chủ tịch Quốc hội TRẦN QUANG PHƯƠNG, Trưởng đoàn Giám sát: “Quy cho rõ trách nhiệm, nguyên nhân và trách nhiệm của từng cấp. Đây là yêu cầu cao nhất, có như thế đến phần phương hướng người ta mới chỉ ra cấp nào sửa cái gì, sửa cho ai, chứ không lại một dòng chung nhất về giải pháp là đẩy mạnh, tăng cường, cố gắng, nâng cao rồi lại rơi vào quên lãng thôi”.

Quản lý đất đai cũng là vấn đề phức tạp tại tỉnh Kiên Giang trong giai đoạn 2016-2021, với tỷ lệ hơn 77%. Khiếu nại, tố cáo  chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư.  Riêng tại thành phố Phú Quốc, nội dung khiếu nại trong lĩnh vực đất đai chiếm hơn 96%.  Mặc dù, hiện nay tình hình có dịu đi nhưng khiếu nại, tố cáo về đất đai vẫn tiềm ẩn nhiều vấn đề liên quan đến công tác đảm bảo an ninh, trật tự.

Ông ĐỖ VĂN ĐƯƠNG, Chuyên gia:Về hành chính, đúng là Phú Quốc liên quan đến đất đai nhiều nhất, nhưng đầu tiên về trách nhiệm người đứng đầu các cấp thì chỉ có Chủ tịch huyện, tỉnh, xã mới tiếp định kỳ thôi và đặc biệt tôi lưu ý việc giải quyết KNTC ở đây để hơi dài”.

Ông TRỊNH XUÂN AN, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội: “Chúng ta đang giám sát về khiếu nại tố cáo, tiếp công dân thì một trong những vấn đề quan trọng nhất đằng sau vấn đề này là an ninh trật tự. Tôi nghĩ rằng làm sao phải xử lý làm sao đó gọi là “làm sạch””

Ông LÂM MINH THÀNH, Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang: “Vừa qua tỉnh cũng đã tập trung rà soát hết tất cả các vụ việc khiếu nại kéo dài, qua đó xây dựng kế hoạch cụ thể để có giải pháp trong thời gian tới. Và chính bản thân tôi đã đi thực địa, sau về kiểm tra rồi mới tổ chức cuộc họp giải thích như thế nào”.

Đến nay, tỉnh Kiên Giang còn hơn 100 đơn khiếu nại đang giải quyết, trong đó có 2 vụ khiếu nại đông người. Trong giai đoạn 2016-2021, có 198 đoàn đông người/173 vụ việc, trong đó có các vụ việc đoàn đông người kéo đến Trụ sở tiếp công dân Trung ương. 

Ông ĐẶNG CÔNG HUẨN, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ: “Tôi có yêu cầu Cục 3 với Cơ quan thanh tra phối hợp với nhau làm từ cơ sở đi. Cơ quan Thanh tra Chính phủ cùng với Chủ tịch, huyện ngồi bàn với nhau. Huyện xử lý xong xuôi thì lên cái này cũng thống nhất với nhau rồi, thống nhất về đúng pháp luật chứ không phải để xử ép người dân”.

Ông ĐỖ THANH BÌNH, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Kiên Giang: “Cái nào, việc gì còn chưa làm thì tiếp tục sẽ làm, tình hình này sẽ chuyển biến trong 1 thời gian sớm nhất và tôi đề nghị tinh thần phải chuyển biến. Các đồng chí tiếp tục rà soát lại hết các vụ việc, kể cả về quy định của luật, cả những vấn đề còn bất cập”.

Qua giám sát cho thấy, tại địa phương nào công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại tố cáo được quan tâm, triển khai bài bản, ở đó những bất cập không trở thành điểm nóng, vượt cấp kéo dài. 

Ông Nguyễn Văn Dẻo tại thị trấn phố Lu, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai là người có công trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Đến Thanh tra huyện để đề nghị giải quyết chính sách được hưởng về miễn, giảm tiền sử dụng đất. Được cán bộ của Ban tiếp công dân giải thích cặn kẽ, ông Dẻo đã hiểu được quyền lợi của mình nên rất phấn khởi ra về.

Ông NGUYỄN VĂN DẺO, Thôn Phú Cường 1, thị trấn Phố Lu, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai: “Thái độ và cách tiếp đón rất niềm nở và rất tính chất nhân dân”.

Từ năm 2017, tỉnh Lào Cai đã thí điểm thực hiện mô hình chuyển công tác tiếp công dân từ Văn phòng Ủy ban nhân dân sang Thanh tra huyện. Huyện Bảo Thắng là nơi đầu tiên thực hiện thí điểm. Ban tiếp công dân huyện có 6 thành viên do Phó Chánh Thanh tra huyện kiêm nhiệm trưởng Ban. Các thành viên là cán bộ các cơ quan chuyên môn của huyện. Sau 5 năm, Ban đã tiếp và nhận đơn thư của gần 1.200 công dân. Tất cả đơn thư đã được xử lý kịp thời, đúng quy định và không để tồn đọng.

Ông NGUYỄN TRỌNG HIẾU, Chánh Thanh tra huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai: “Hiện nay cơ quan Thanh tra huyện đang tham mưu cho huyện cái phần mềm theo dõi quản lý đơn thư trên địa bàn. Hàng ngày, hàng tuần chúng tôi thường xuyên rà soát những đơn thư nào sắp đến thời hạn phải giải quyết thì chủ động tham mưu cho huyện ban hành văn bản để đôn đốc các cơ quan, đơn vị, cũng như các xã liên quan để giải quyết đơn thư”.

Mô hình này đã giúp kịp thời tham mưu cho lãnh đạo huyện để giải quyết đơn thư ngay từ đầu. Các thành viên là cán bộ các cơ quan chuyên môn sẽ trực tiếp giải quyết công việc tùy theo từng lĩnh vực. Vì vậy không mất nhiều thời gian nhận, sau đó lại chuyển đơn.

Ông NGUYỄN THÀNH SINH, Chánh Thanh tra tỉnh Lào Cai: Cái mô hình này thì nó sẽ không phát sinh thêm bộ máy, tức là không phát sinh thêm Ban tiếp công dân nữa, mà trực tiếp là cán bộ làm công tác thanh tra tham gia, và tham gia từ khâu tiếp nhận, xử lý rồi tham mưu giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo. Qua đánh giá thì tỷ lệ đơn thư được tiếp nhận, giải quyết đúng hạn, kịp thời đạt tỷ lệ tương đối cao, trên 90%.

 Sự cầu thị và trách nhiệm tiếp công dân của người đứng đầu là lời giải cho bài toán giảm khiếu kiện . Thế nhưng không phải ở địa phương nào, công tác này cũng được quan tâm đúng mức. Trong giai đoạn 2016-2021, số vụ khiếu nại, tố cáo tại Hà Nội tăng  khoảng 8,1%  so với  giai đoạn 2010 -2015, thậm chí c ác vụ đông người, phức tạp vẫn còn phát sinh. Minh chứng là tỷ lệ tiếp công dân định kỳ của Chủ tịch UBND 3 cấp  đều không vượt quá 50%.  Số vụ khiếu nại, tố cáo đủ điều kiện xử lý nhưng chưa thụ lý còn lớn (với hơn 2.200 đơn).

Ông TRẦN NGỌC LIÊM, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ: “Giải quyết lần 1 cấp quận, huyện phải được quan tâm thì mới giải quyết dứt điểm được. Trong vòng 5 năm mà được 40 cuộc thanh tra trách nhiệm của quận, huyện, thành phố, sở ngành là ít. Đó cũng là 1 nguyên nhân khiến các vụ việc phát sinh mới nhiều và vụ việc chưa giải quyết cũng nhiều”.

Phó Chủ tịch Quốc hội TRẦN QUANG PHƯƠNG: "Đề nghị các đồng chí chỉ đạo rốt ráo, quyết liệt , đặc biệt nêu cao thái độ, trách nhiệm của người đứng đầu và cán bộ công chức tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo phải đến với người dân bằng tất cả tình cảm, trách nhiệm của mình trước nỗi trăn trở, suy tư trước nguyện vọng và nhu cầu chính đáng của người dân, chứ dân hỏi ta trả lời căn cứ Điều a, điều b luật này, luật khác đề nghị bác, cô, chú về nghiên cứu là thế nào lần sau người ta cũng hỏi.". 

 Còn tại TP. Hồ Chí Minh,  khiếu kiện cũng diễn ra nhiều và phức tạp hơn, với khoảng 65% liên quan tới công tác quy hoạch, thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Thống kê cho thấy, kết quả tiếp công dân định kỳ của Chủ tịch UBND thành phố chỉ đạt 11,7%. Đơn khiếu nại đủ điều kiện thụ lý chưa giải quyết còn gần 200 đơn. Vì vậy, bên cạnh việc đề cao trách nhiệm và thái độ cầu thị của người đứng đầu, nhất thiết cần phải tăng cường thanh tra, kiểm tra công vụ.

Phó Chủ tịch Quốc hội TRẦN QUANG PHƯƠNG: “Chúng ta cũng thống nhất quan điểm thanh tra, kiểm tra không phải là để xử lý, mà thanh tra, kiểm tra để phát hiện, để chỉnh sửa những cái sai sót nhỏ, để không từ cái mụn nhỏ trở thành cái ung lớn... Mục tiêu của chúng ta là làm cho nó tốt hơn. Nhưng mà phát hiện sai phạm là phải xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật”.

Giám sát  không phải việc  “bới lông tìm vết”, mà để xem xét, đánh giá khách quan, toàn diện việc thực hiện pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại tố cáo. Qua giám sát tại 6  địa phương gồm Lào Cai, Kiên Giang, Khánh Hòa, Đắk Nông, Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, Đoàn giám sát sẽ  phát hiện ra những mô hình hay, những vướng mắc, bất cập về chính sách, pháp luật để kiến nghị sửa đổi, bổ sung  nhằm hoàn thiện hệ ;  góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, ngành, từ đó   thúc đẩy thực hiện tốt hơn, nếu có phát hiện sai phạm thì kiến nghị xử lý theo quy định. Chính vì vậy, chuyên đề giám sát này có giá trị sâu sắc cả về lý luận, thực tiễn và pháp lý, để góp phần ngăn những đốm lửa nhỏ bốc lên thành vụ cháy lớn, ngăn ngừa khiếu kiện trở thành điểm nóng./.

Thực hiện : Khắc Phục